語形変化(1)

名詞

女性名詞

1. 女性名詞 -α, -η
φωτιάώραθάλασσαφωνήγνώμηζάχαρη
時間意見砂糖
単数
主格φωτιάώραθάλασσαφωνήγνώμηζάχαρη
属格φωτιάςώραςθάλασσαςφωνήςγνώμηςζάχαρης
対格φωτιάώραθάλασσαφωνήγνώμηζάχαρη
複数
主格φωτιέςώρεςθάλασσεςφωνέςγνώμεςζάχαρες
属格φωτιώνωρώνθαλασσώνφωνώνγνωμώνなし
対格φωτιέςώρεςθάλασσεςφωνέςγνώμεςζάχαρες
a. で終わる女性名詞の語尾は -α, -ας, -α, -ες, -ων, -ες と変化する。
b. で終わる女性名詞の語尾は -η, -ης, -η, -ες, -ων, -ες と変化する。
c. 複数属格形では語末第一音節にアクセントが置かれる。
d. 単数形で語末第三音節にアクセントを持つ女性名詞 -η は,複数属格形を欠く: κάππαρη ケッパー
e. 語末第二音節にアクセントを持つ女性名詞の中にも,複数属格形を欠くものがある。: αγάπη , φιλία 友愛 (稀に 複属 φιλιών), λαχτάρα 切望, κούνια ゆりかご, κάβα ぶどう酒貯蔵室, κρεμάλα 絞首台, μαυρίλα 黒ずみ
2. 女性名詞 -δα, -τητα, -να, -γα, -έρα
σελίδαποιότηταεικόναμάστιγαμητέρα
ページ品質画像むち
単数
主格σελίδαποιότηταεικόναμάστιγαμητέρα
属格σελίδαςποιότηταςεικόναςμάστιγαςμητέρας
対格σελίδαποιότηταεικόναμάστιγαμητέρα
複数
主格σελίδεςποιότητεςεικόνεςμάστιγεςμητέρες
属格σελίδωνποιοτήτωνεικόνωνμαστίγωνμητέρων
対格σελίδεςποιότητεςεικόνεςμάστιγεςμητέρες
a. 複数属格形で語末第二音節にアクセントが置かれる点を除き,前項の女性名詞と同様の変化をする。古代ギリシャ語の第三変化(子音幹)名詞を起源とするか,またはそれに倣って作られたものである。括弧の中は,対応する古代語形(文語形)。
b. -ιδα: σελίδα (σελίς), ελπίδα (ελπίς) 希望, εφημερίδα (εφημερίς) 新聞, γαρίδα (καρίς) エビ, πατρίδα (πατρίς) 母国, παγίδα (παγίς) わな, μερίδα (μερίς) 分け前, σταφίδα (σταφίς) ぶどう, ασπίδα (ασπίς) , έριδα (έρις) 争い, Ελληνίδα (Ελληνίς) ギリシャ人女性, Γαλλίδα (Γαλλίς) フランス人女性戼㹲 -αδα: ομάδα (ομάς) 集団, εβδομάδα (εβδομάς) , Ελλάδα (Ελλάς) ギリシャ, λαμπάδα (λαμπάς) 教会用のろうそく
c. -τητα: ποιότητα (ποιότης), ποσότητα (ποσότης) , ταχύτητα (ταχύτης) 速度, ικανότητα (ικανότης) 能力, πιθανότητα (πιθανότης) 見込み, ταυτότητα (ταυτότης) 身分証明証, αθωότητα (αθωότης) 無邪気さ
d. -να: εικόνα (εικών), ακτίνα (ακτίς) 光線, αλκυόνα (αλκυών) カワセミ
e. -γα: μάστιγα (μάστιξ) , διώρυγα (διώρυξ) 運河, σάλπιγγα (σάλπιγξ) トランペット, φάλαγγα (φάλαγξ) ファランクス, 例外 σφίγγα 複属 σφιγγών (σφίγξ) スフィンクス
f. -έρα: μητέρα (μητήρ), θυγατέρα (θυγάτηρ) , γαστέρα (γαστήρ) , 例外 ημέρα 複属 ημερών (ημέρα)
g. その他: όρνιθα (όρνις) , πέρδικα (πέρδιξ) ウズラの一種
3. 女性名詞 -ση, -ξη, -ψη
θέσηκίνηση
位置動き
単数
主格θέσηκίνηση
属格θέσης / θέσεωςκίνησης / κινήσεως
対格θέσηκίνηση
複数
主格θέσειςκινήσεις
属格θέσεωνκινήσεων
対格θέσειςκινήσεις
a. -ση, -ξη, -ψη で終わる名詞は,動詞に接尾辞 -ση が付いて名詞化したものである(κίνηση &λτ; κινώ)。通常,行為または行為の結果を表す。これらは,-ις で終わる古代ギリシャ語の第三変化(子音幹)名詞起源である。また,-λη, -μη, -τη などで終わるごく少数の名詞が,同様の変化をする。
b. -ση: δράση 行動, έκφραση 表現, θέση , κατανόηση 理解, ένεση 注射, οδήγηση 運転, άρνηση 否定, διόρθωση 修理, πρόκληση 挑発, τάση 傾向, ύφεση 不況
c. -ξη: άφιξη 到着, έναρξη 開始, λήξη 終了, απόδειξη 証明
d. -ψη: σκέψη 思考, επίσκεψη 訪問, κάλυψη 覆うこと, κατάληψη 占領, θλίψη 悲嘆
e. その他: πόλη 都市, μητρόπολη 中心都市, δύναμη , πίστη 信念, έπαυλη 別荘, Άνδεις アンデス山脈, Άλπεις アルプス山脈
4. 女性名詞 -ος
οδόςάμμοςπαράγραφος
通り段落
単数
主格οδόςάμμοςπαράγραφος
属格οδούςάμμουπαραγράφου
対格οδόάμμοπαράγραφο
複数
主格οδοίάμμοιπαράγραφοι
属格οδώνάμμωνπαραγράφων
対格οδούςάμμουςπαραγράφους
a. -ος で終わる女性名詞の語尾は -ος, -ου, -ο, -οι, -ων, -ους と変化する。
b. -ος で終わる名詞は,ほとんどの場合,男性名詞か中性名詞で,この分類に属する女性名詞はあまり多くない: σορός , δοκός , νόσος , ήπειρος 大陸, αεροσκάφος 航空機, Βίβλος 聖書, εγκύκλος 回状, διάμετρος 直径, έξοδος 出口, είσοδος 入り口, πάροδος 脇道, μέθοδος 方法, λεωφόρος 大通り
c. 単数主格形で語末第三音節にアクセントが置かれているとき,単数属格形,複数属格形,複数対格形ではアクセントが語末第二音節に移動する。

男性名詞

5. 男性名詞 -ος
αριθμόςμύθοςάνθρωπος
神話人間
単数
主格αριθμόςμύθοςάνθρωπος
属格αριθμούμύθουανθρώπου
対格αριθμόμύθοάνθρωπο
複数
主格αριθμοίμύθοιάνθρωποι
属格αριθμώνμύθωνανθρώπων
対格αριθμούςμύθουςανθρώπους
a. -ος で終わる男性名詞の語尾は -ος, -ου, -ο, -οι, -ων, -ους と変化する。
b. 単数主格形で語末第三音節にアクセントが置かれているとき,単数属格形,複数属格形,複数対格形ではアクセントが語末第二音節に移動する。
c. ただし,以下のような複合語では,通常アクセントの移動は起こらない: αντίλαλος こだま, καλόγερος 修道僧, ανήφορος 上り斜面, κατήφορος 下り斜面, αυλόγυρος 庭の囲い, λαχανόκηπος 菜園, ανθόκηπος 花畑
6. 男性名詞 -ας, -έας
ταμίαςάντραςαγώναςφύλακαςσυγγραφέας
会計係戦い守衛作家
単数
主格ταμίαςάντραςαγώναςφύλακαςσυγγραφέας
属格ταμίαάντρααγώναφύλακασυγγραφέα
対格ταμίαάντρααγώναφύλακασυγγραφέα
複数
主格ταμίεςάντρεςαγώνεςφύλακεςσυγγραφείς
属格ταμιώναντρώναγώνωνφυλάκωνσυγγραφέων
対格ταμίεςάντρεςαγώνεςφύλακεςσυγγραφείς
a. -ας で終わる(ただし,-έας で終わらない)男性名詞の語尾は -ας, -α, -α, -ες, -ων, -ες と変化する。複数属格形でのアクセントは,次項以下の規則に従って語末第一音節または第二音節に置かれる。
b. -έας で終わる男性名詞の語尾は -έας, -έα, -έα, -είς, -έων, -είς と変化する: γονέας , γραφέας 書記, γραμματέας 秘書, φορέας 運ぶ人
7. 男性名詞 -άς, -ές, -ούς
ψαράςκαφέςπαπούς
漁師コーヒー祖父
単数
主格ψαράςκαφέςπαπούς
属格ψαράκαφέπαπού
対格ψαράκαφέπαπού
複数
主格ψαράδεςκαφέδεςπαπούδες
属格ψαράδωνκαφέδωνπαπούδων
対格ψαράδεςκαφέδεςπαπούδες
a. この分類に属する男性名詞は,単数主格形で語末第一音節にアクセントが置かれ,その母音からアクセントが移動しない。
b. -άς: κιμάς 挽肉, βασιλιάς , παπάς 司祭, σκαφτιάς 掘る人, αμαξάς 御者, ψωμάς パン屋, γαλατάς 牛乳屋, πιστολάς ガンマン, σφουγγαράς 海綿取り, Σατανάς 悪魔
c. 単数主格形で語末第二あるいは第三音節にアクセントを持ち,同様の変化をする語がごく少数存在する: ρήγας, ρηγάδες 君主, πρωτόπαπας, πρωτοπαπάδες 司祭長
d. 不規則変化: αέρας, αέρηδες
e. -ές: καναπές ソファー, φραπές アイスコーヒー, λεκές しみ, μεζές 前菜

中性名詞

8. 中性名詞 -ο
αυγόπιάτοέντομο
単数
主格αυγόπιάτοέντομο
属格αυγούπιάτουεντόμου
対格αυγόπιάτοέντομο
複数
主格αυγάπιάταέντομα
属格αυγώνπιάτωνεντόμων
対格αυγάπιάταέντομα
a. -ο で終わる中性名詞の語尾は -ο, -ου, -ο, -α, -ων, -α と変化する。
b. 単数主格形で語末第三音節にアクセントが置かれているとき,単数属格形,複数属格形,複数対格形ではアクセントが語末第二音節に移動する。
c. ただし,前項の規則は必ずしも守られない。たとえば,αμύγδαλο (アーモンド) の単数属格形は αμυγδάλου と αμύγδαλου の二つの形が使用される。歴史的には前者の形が正しいが,おそらく口語では後者の方が頻度が高い。他に,σίδερο (), δάχτυλο (), σέλινο (セロリ), σύννεφο () などが同様の揺れを示す。いくつかの複合語 τριαντάφυλλο (薔薇), χαμόσπιτο (あばら家) などでは,アクセントの移動が起こらない方が普通である。
9. 中性名詞 -ι, -άκι, -ούλι
παιδίσπίτικοριτσάκιμικρούλι
子供女の子ちびっ子
単数
主格παιδίσπίτικοριτσάκιμικρούλι
属格παιδιούσπιτιού(κοριτσακιού)(μικρουλιού)
対格παιδίσπίτικοριτσάκιμικρούλι
複数
主格παιδιάσπίτιακοριτσάκιαμικρούλια
属格παιδιώνσπιτιών(κοριτσακιών)(μικρουλιών)
対格παιδιάσπίτιακοριτσάκιαμικρούλια
a. で終わる中性名詞の語尾は -ι, -ιού, -ι, -ια, -ιών, -ια と変化する。
b. 単複ともに属格形では,語末第一音節にアクセントが置かれる。その他の格では、語末から数えたアクセントの位置は保存される(σπίτια は σπί-τια のように2音節から成る)。
c. 接尾辞 -άκι, -ούλι によって作られた指小語の属格形は使用されないのが一般的である(例: αρνάκι 子羊 < αρνί )。ただし、μπαμπάκι Ι綿Ι (< μπαμπάξ)のように指小語でないものは、同様の形であっても属格形が使われる。
d. -ι: (1) γυαλί ガラス, κλειδί , μαλλί 髪の毛, πουλί , χαρτί , … (2) αλάτι , καράβι , λουλούδι , τραγούδι , ψάρι , …
10. 中性名詞 -ος
λάθοςστέλεχος
過ち幹部
単数
主格λάθοςστέλεχος
属格λάθουςστελέχους
対格λάθοςστέλεχος
複数
主格λάθηστελέχη
属格λαθώνστελεχών
対格λάθηστελέχη
a. -ος で終わる中性名詞の語尾は -ος, -ους, -ος, -η, -ών, -η と変化する。
b. 単数属格形,複数主格形,複数対格形では,語末第二音節にアクセントが置かれる。
c. 複数属格形では,語末第一音節にアクセントが移動する。
d. この分類に属する名詞は少なくないが,主なものを挙げておく: τέλος 終わり, μέρος 部分, είδος 部分, έθνος 民族, γένος 種族, κράτος 国家, πλήθος 大群, μέγεθος 大きさ, μήκος 長さ, ύψος 高さ, βάρος 重さ, πλάτος , βάθος 深さ, ύφος 態度, θάρρος 元気, δάσος 木立ち, άλσος , έδαφος 土地, πέλαγος 海洋, άνθος , χείρος , χρέος 借金, κέρδος 利益, κόστος コスト, ίχνος , σκεύος 器具, βέλος , πάχος 脂肪, λίπος 脂肪, στήθος , κρόταφος こめかみ, βρέφος 乳児, έλεος 情け, όνειδος , πένθος
11. 中性名詞 -μα, -ιμο
ψέμαμάθηματρέξιμο
授業走ること
単数
主格ψέμαμάθηματρέξιμο
属格ψέματοςμαθήματοςτρεξίματος
対格ψέμαμάθηματρέξιμο
複数
主格ψέματαμαθήματατρεξίματα
属格ψεμάτωνμαθημάτωντρεξιμάτων
対格ψέματαμαθήματατρεξίματα
a. -μα で終わる中性名詞の語尾は -μα, -ματος, -μα, -ματα, -μάτων, -ματα と変化する。
b. -ιμο で終わる中性名詞の語尾は -μο, -ματος, -μο, -ματα, -μάτων, -ματα と変化する。
c. 単数属格形、複数主格形、複数対格形では語末第三音節にアクセントが置かれ、複数属格形では語末第二音節にアクセントが置かれる。
d. -μα (1) αίμα , βήμα 一歩, γράμμα 文字, δέμα 包み, δράμα , θέμα 主題, στόμα , χώμα , … (2) διάλειμμα 休憩, ζήτημα 論点, πρόβλημα 問題, ύφασμα , …
e. -ιμο で終わる中性名詞は英語の動名詞に相当する意味を持ち、多くは動詞の単純接続法の形から規則的に作ることができる: τρέξιμο (< τρέξω < τρέχω 走る), γράψιμο 筆跡 (< γράψω < γράφω 書く), ντύσιμο 服装 (< ντύσω < ντύνω 着る), πλέξιμο 編み物 (< πλέξω < πλέκω 編む), …

頻度の少ない変化・不規則変化

12. 女性名詞
ΜέλπωΑργώ
メルポアルゴー船
単数
主格ΜέλπωΑργώ
属格ΜέλπωςΑργούς/Αργώς
対格ΜέλπωΑργώ
複数
主格なしなし
属格なしなし
対格なしなし
a. この分類に属する名詞はほとんどが固有名詞で、女性・女神・船などの名前である: Βασίλω, Δέσπω, Χρύσω, Αργυρώ, Βαγγελιώ, Καλυψώ, …. 普通名詞としては、ηχώ (こだま), βάβω (μπάμπω) (おばあちゃん) など。
b. ηχώ の単数属格形 ηχούς は古形だが、こちらの方がむしろ普通。文語体では、Ερατώς なども Ερατούς と表記される。
13. 男性名詞 -ους
νουςπερίπλους
精神周航
単数
主格νουςπερίπλους
属格νουπερίπλου
対格νουπερίπλου
複数
主格νόες / (νοι)(περίπλοι)
属格νόων / (νων)(περίπλων)
対格νόες / (νους)(περίπλους)
a. 括弧の中に示した形は文語形で,現在では通常使われるない。
b. νους 精神 は,νόος が縮約したもので,本来の語尾変化は -ος で終わる男性名詞と同じである。すなわち,単数属格 νου は νόου が,単数対格 νόο が縮約した結果である。同様に,複数形は νόοι, νόων, νόους から νοι, νων, νους となるはずであるが,現在では νόες, νόων, νόες という形が使われる。
c. -ους: πλους 航海, έκπλους 出港, απόπλους 出港, είσπλους 入港.
14. 中性名詞
δίχτυδάκρυβράδυ
単数
主格δίχτυδάκρυβράδυ
属格διχτυούδακρύουβραδιού
対格δίχτυδάκρυβράδυ
複数
主格δίχτυαδάκρυαβράδια
属格διχτυώνδακρύωνβραδιών
対格δίχτυαδάκρυαβράδια
a. で終わる中性名詞の変化は、 で終わる中性名詞と同様に変化するが、その数は非常に少ない。例: στάχυ (麦などの)穂
b. δάκρυ は、属格形でアクセントが語末第二音節に落ちる。本来の形は δάκρυο で、-ο で終わる中性名詞としては規則的な変化をしていたのが、語末の ο が脱落して不規則変化となったものである。δάκρυο の形は現在でも使われる。
c. βράδυ は、属格形で υ が ι に置き換わる。なお、形が近似し意味もほとんど同じの βραδιά という女性名詞が存在するので注意すること。
15. 中性名詞 -ας, -ώς, -ός
κρέαςφωςκαθστώςγεγονός
体制事実
単数
主格κρέαςφωςκαθεστώςγεγονός
属格κρέατοςφωτόςκαθεστώτοςγεγονότος
対格κρέαςφωςκαθεστώςγεγονός
複数
主格κρέαταφώτακαθεστώταγεγονότα
属格κρεάτωνφώτωνκαθεστώτωνγεγονότων
対格κρέαταφώτακαθεστώταγεγονότα
a. 単数属格形、複数主格形、複数対格形では語末第三音節にアクセントが置かれ、複数属格形では語末第二音節にアクセントが置かれる。この形の語は極めて少ない: πέρας 終末, τέρας 怪物, κέρας 角笛.
b. 単数属格形、複数形では語末第二音節にアクセントが置かれる。ただし、φως の単数属格形は φωτός のごとく、例外的に語末第一音節にアクセントを持つ。この分類に属する語は他には存在しない。